Tạo linh vật thương hiệu bằng AI hiệu quả nhất khi AI chỉ lo phần phác thảo nhiều phương án, còn ý tưởng gốc và bản vẽ chốt cuối do người làm. Đi theo thứ tự: tìm một ý tưởng có gốc từ chính cửa hàng, viết câu lệnh mô tả hình dáng chứ không chỉ mô tả "dễ thương", sinh nhiều bản và chọn bằng tiêu chí rõ ràng, kiểm trùng với nhân vật có sẵn, rồi nhờ người vẽ chuốt lại thành bộ hình sạch có thể in và chuyển động.
Bài này viết cho chủ cửa hàng tự làm hoặc nhóm truyền thông hai ba người. Không có tên ứng dụng cụ thể vì tính năng các công cụ tạo ảnh thay đổi liên tục; bạn dùng công cụ nào thì kiểm điều khoản sử dụng thương mại của phiên bản hiện hành. Ví dụ trong bài là một cửa hàng mật ong ở Đắk Lắk, hoàn toàn giả định.
Bắt đầu từ cửa hàng, không bắt đầu từ công cụ
Sai lầm hay gặp nhất là mở công cụ tạo ảnh rồi gõ "linh vật dễ thương cho cửa hàng mật ong". Kết quả gần như chắc chắn là một chú ong tròn, mắt to, cầm hũ mật, giống với hàng nghìn hình khác mà công cụ đã học. Linh vật kiểu đó không sai, nhưng không ai nhớ nó là của bạn.
Hãy ngồi ghi ra giấy mười điều chỉ cửa hàng mình có: vùng đất, cách làm, người làm, một thói quen của khách, một câu chuyện ra đời. Cửa hàng mật ong giả định của chúng ta có trại ong dưới tán cà phê, người nuôi hay đội nón lá đi kiểm thùng lúc sáng sớm, và khách hay hỏi vì sao mật mùa này đặc hơn mùa trước. Từ đó có thể nảy ra một linh vật là con ong đội nón lá, hoặc một bông hoa cà phê biết đi, hoặc một ông thợ ong béo tròn cầm khung cầu.
Chọn ý tưởng bằng ba câu hỏi: nhìn hình có đoán ra cửa hàng bán gì không, có chi tiết nào khó bắt chước không, nhân vật có làm được những việc bạn cần, như hướng dẫn bảo quản hay chào khách, mà không gượng không. Ý tưởng qua được cả ba câu mới đưa vào công cụ.
Viết câu lệnh phác thảo: mô tả hình, không mô tả cảm xúc
Câu lệnh tốt cho việc phác thảo nhân vật nói rõ hình dạng, tỉ lệ, chất liệu nét và bối cảnh trình bày. Những chữ như "dễ thương", "ấn tượng" gần như không giúp gì. Một câu lệnh mẫu bằng tiếng Việt có thể gồm các phần sau, bạn đổi nội dung theo ý tưởng của mình:
- Chủ thể và tỉ lệ: "Một con ong thân tròn, đầu to bằng thân, đội nón lá hơi lệch, hai cánh nhỏ trong suốt, đứng thẳng bằng hai chân ngắn."
- Phong cách nét: "Vẽ phẳng, nét viền dày đều, ba đến bốn màu, không đổ bóng phức tạp, hợp để in nhỏ trên nắp hũ."
- Bảng màu: "Vàng mật ong, nâu cà phê, xanh lá đậm, nền trắng trơn."
- Tư thế và biểu cảm: "Tư thế đứng chính diện, tay vẫy chào, miệng cười nhẹ, mắt dạng chấm."
- Cách trình bày: "Một nhân vật duy nhất ở giữa khung hình, không có chữ, không có chi tiết nền."
- Điều cần tránh: "Không giống nhân vật hoạt hình nổi tiếng, không có chữ, không có biểu tượng thương hiệu nào."
Mỗi lần chỉ đổi một yếu tố, chẳng hạn giữ nguyên mọi thứ và chỉ đổi kiểu nón, để biết thay đổi nào tạo ra khác biệt. Ghi lại câu lệnh của những bản bạn thích vào một tệp riêng; đây là nguyên liệu quý khi cần vẽ thêm tư thế sau này và là một phần hồ sơ chứng minh quá trình sáng tạo.
Chọn bản phác thảo bằng tiêu chí, không bằng cảm tình
Sau vài buổi bạn có thể có năm mươi bản. Đừng chọn bản đẹp nhất trên màn hình lớn; chọn bản sống sót qua các phép thử dưới đây.
| Phép thử | Cách làm | Bản đạt khi |
|---|---|---|
| Thu nhỏ | Xem nhân vật ở kích cỡ biểu tượng tài khoản, cỡ con tem trên nắp hũ | Vẫn nhận ra dáng và chi tiết riêng |
| Đen trắng | Bỏ màu, chỉ giữ đen trắng | Hình vẫn đọc được, không thành một khối mờ |
| Che mặt | Che phần mặt, chỉ nhìn bóng dáng | Đoán được là nhân vật của bạn nhờ nón, cánh hay dáng đứng |
| Đổi tư thế | Tưởng tượng nhân vật đang ngồi, đang chạy, đang cầm vật | Cấu tạo cơ thể cho phép làm những tư thế đó |
| Hỏi người ngoài | Cho năm khách quen xem ba bản, hỏi "cái này bán gì" | Đa số đoán gần đúng sản phẩm |
| Đặt cạnh đối thủ | Đặt cạnh hình của vài cửa hàng cùng ngành | Không lẫn vào nhau |
Một bản vượt qua năm trên sáu phép thử thường tốt hơn bản thắng tuyệt đối ở độ đẹp. Những bản bị loại vẫn có ích: đôi khi một chi tiết của bản bị loại, như cách đội nón, có thể ghép vào bản được chọn ở bước chuốt nét.
Kiểm trùng trước khi gắn bó
Hình do AI tạo có thể vô tình gần giống nhân vật có sẵn vì công cụ học từ rất nhiều hình đã có. Trước khi đặt tên và in, nên làm vài bước kiểm sau.
- Dùng tính năng tìm kiếm bằng hình ảnh của các công cụ tìm kiếm phổ biến với bản đã chọn, xem có nhân vật nào trùng dáng, trùng phối màu không.
- Tìm theo mô tả bằng chữ, ví dụ "linh vật con ong đội nón lá", để xem có cửa hàng nào đã dùng ý tưởng tương tự.
- Tra cơ sở dữ liệu nhãn hiệu công khai của cơ quan sở hữu công nghiệp với từ khoá mô tả hình, đặc biệt trong nhóm hàng của bạn.
- Hỏi người quen làm thiết kế xem hình có gợi nhớ nhân vật nổi tiếng nào không; mắt người trong nghề thường bắt được những thứ máy không bắt.
- Nếu thấy gần giống, đổi ý tưởng gốc thay vì sửa vài chi tiết. Sửa màu mũ hay thêm một chiếc nơ không biến một hình nhái thành hình của bạn.
Kiểm trùng không bảo đảm tuyệt đối, nhưng giúp bạn tránh phần lớn rủi ro hiển nhiên. Với nhân vật định dùng lâu dài trên bao bì, nên hỏi luật sư sở hữu trí tuệ trước khi đăng ký nhãn hiệu.
Chuốt nét: biến ảnh AI thành bản vẽ dùng được
Ảnh AI tạo thường đẹp ở cái nhìn đầu nhưng có những lỗi khó thấy: ngón tay thừa thiếu, nét viền lúc dày lúc mỏng, màu loang không đều, chi tiết không đối xứng. Quan trọng hơn, mỗi lần sinh lại là một con ong hơi khác. Vì thế bản phác thảo được chọn nên chuyển cho một người vẽ, có thể là họa sĩ tự do hoặc người trong nhóm biết dùng phần mềm vẽ nét, để vẽ lại thành bản sạch.
Bản sạch cần có nét dạng vector để phóng to thu nhỏ không vỡ, bảng màu ghi rõ mã màu, các phần cơ thể tách lớp riêng để sau này làm chuyển động, và vài biểu cảm cơ bản: vui, ngạc nhiên, xin lỗi, đang suy nghĩ. Phần vẽ lại bằng tay này không chỉ để đẹp hơn, mà còn là phần đóng góp sáng tạo của con người, có ý nghĩa khi bạn cần chứng minh quyền đối với nhân vật.
Khi thuê người vẽ, ghi trong thoả thuận ai giữ quyền đối với bản vẽ, được dùng ở đâu, có được sửa đổi không, và người vẽ có được đưa vào hồ sơ năng lực không. Câu chữ cụ thể nên tham khảo người hiểu luật; điều quan trọng là có văn bản trước khi bắt đầu.
Chia việc trong nhóm nhỏ: ai làm khâu nào
Chủ cửa hàng giữ ý tưởng gốc và quyền quyết. Người chủ biết câu chuyện của cửa hàng, biết khách là ai và chịu trách nhiệm khi nhân vật nói sai. Vì thế danh sách mười điều riêng của cửa hàng và quyết định chọn bản cuối nên do chủ làm, kể cả khi phần vẽ giao hết cho người khác.
Một người phụ trách câu lệnh và lưu hồ sơ. Người này sinh phác thảo, ghi lại câu lệnh, ngày tạo, công cụ đã dùng, bản nào được giữ. Công việc nghe nhàm nhưng là thứ cứu bạn khi ba tháng sau cần vẽ thêm hay khi có tranh chấp về nguồn gốc nhân vật.
Người vẽ lo phần chuốt nét và bộ biểu cảm. Có thể là họa sĩ tự do làm theo đợt. Giao cho họ bản phác thảo được chọn, danh sách phép thử bản đó đã qua và ghi chú những chi tiết bắt buộc giữ, như chiếc nón lệch hay cặp cánh nhỏ.
Người bán hàng và trực page góp ý cuối. Họ là người sẽ "sống" cùng nhân vật mỗi ngày. Nếu họ thấy ngượng khi nói chuyện với khách bằng nhân vật đó, nhân vật sẽ sớm bị bỏ xó. Hỏi họ trước khi chốt tốn mười phút, sửa sau khi in thì tốn cả lô bao bì.
Những lỗi hay gặp khi tạo linh vật bằng AI
Các lỗi dưới đây đều làm tốn công làm lại về sau, có cái làm mất cả nhân vật.
- Dùng tên nhân vật nổi tiếng trong câu lệnh kiểu "giống chú gấu trong phim X nhưng màu vàng". Kết quả gần như chắc chắn là hình nhái.
- Chốt bản trên điện thoại mà không thử in. Màu vàng tươi trên màn hình có thể thành vàng úa trên giấy kraft.
- Không lưu câu lệnh và bản gốc. Ba tháng sau cần thêm tư thế mới thì không tạo lại được nhân vật giống cũ.
- Để chữ trong hình. Chữ do AI vẽ thường sai chính tả, méo dấu tiếng Việt; tên cửa hàng nên ghép bằng phần mềm thiết kế.
- Vẽ nhân vật quá giống người thật có mặt ở cửa hàng, ví dụ chân dung hoạt hình của nhân viên bán hàng, mà không có thoả thuận với người đó.
- Dùng công cụ không cho phép dùng thương mại ở gói đang dùng, hoặc chưa đọc điều khoản về quyền với ảnh tạo ra.
Sau khi có bản sạch, bước tiếp theo là viết hồ sơ tính cách và bảng mẫu nhân vật để những lần xuất hiện sau giữ đúng như bản gốc. Hai việc này được bàn ở các bài khác cùng danh mục.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng ngay ảnh AI tạo ra làm linh vật mà không cần người vẽ lại không?
Có thể dùng tạm cho bài đăng trên mạng khi đang thử nghiệm. Nhưng để in bao bì, làm biển, làm chuyển động và giữ nhân vật đồng nhất lâu dài, bản vẽ lại bằng nét sạch gần như luôn cần. Việc vẽ lại cũng tăng phần đóng góp của con người, có ích khi cần chứng minh quyền với nhân vật.
Nên sinh bao nhiêu phương án trước khi chọn?
Không có con số chuẩn. Thường vài chục bản là đủ để thấy hướng nào hợp, miễn là mỗi đợt bạn đổi một yếu tố có chủ đích. Sinh hàng trăm bản ngẫu nhiên dễ làm rối và khó chọn hơn. Nếu sau nhiều đợt vẫn không có bản nào ưng, thường vấn đề nằm ở ý tưởng gốc chứ không ở câu lệnh.
Có nên đưa logo cửa hàng vào câu lệnh để AI vẽ nhân vật cầm logo không?
Không nên. Công cụ thường vẽ sai chữ và biến dạng biểu tượng. Hãy tạo nhân vật trên nền trơn, rồi ghép logo bằng phần mềm thiết kế. Ngoài ra, tải logo lên một số công cụ có thể khiến hình đó nằm trên máy chủ của bên thứ ba theo điều khoản của họ.
Nhân vật do AI vẽ có thể bị người khác dùng lại không?
Có khả năng, vì người khác dùng câu lệnh gần giống có thể ra hình gần giống, và quyền đối với hình do AI tạo hoàn toàn còn nhiều điểm chưa rõ. Giảm rủi ro bằng cách để người vẽ chuốt lại, lưu hồ sơ sáng tạo, dùng nhân vật nhất quán, và tìm hiểu việc đăng ký nhãn hiệu có hình.
Linh vật có cần tên không, đặt tên thế nào?
Nên có tên ngắn, dễ đọc, dễ gõ không dấu, và không trùng tên một nhân vật nổi tiếng hay thương hiệu khác cùng ngành. Tên gắn với câu chuyện của cửa hàng dễ nhớ hơn tên đặt ngẫu nhiên. Thử nói tên to lên trong một câu chào khách để xem có tự nhiên không.
Công cụ AI tạo ảnh có giữ ảnh và câu lệnh của mình không?
Tuỳ công cụ và tuỳ gói. Nhiều công cụ lưu lịch sử tạo ảnh, một số có thể dùng dữ liệu để cải thiện sản phẩm. Đọc phần quyền riêng tư của phiên bản hiện hành, tránh tải lên ảnh có khách hàng, nhân viên hay giấy tờ của cửa hàng khi chỉ cần phác thảo nhân vật.